دولت تدبیر و امید مشگین شهر
معرفی مشگين شهر

معرفی مشگين شهر

قلعه نودوز يا نودژ(بلعه داغ) مشگين شهر
اين قلعه در محلي بين اهر و مشگين شهر و در گردنه اي معروف به نودوز واقع شده است. اين قلعه مربوط به دوره ساساني است و داراي دو برج و يک ديوار مدور مي باشد، که دو برج را به يکديگر متصل مي کند و در زير آن برج ديگري واقع بوده که قسمت هايي از آن خراب شده و از بين رفته است. مصالحي که در اين بنا به کار رفته، از سنگ هاي تراشيده قالبي است که به وسيله ملات ساروج در هم آميخته است.
در دوره اسلامي و احتمالا اوايل اسلام بر فراز قلعه تاسيسات ديگري ساخته شده است که از خشت خام مي باشد. وجود باران هاي مداوم، خشت هاي گلي را فرسوده و از بين برده است و تنها اثري از آن ها باقي مانده است. قلعه فقط در بخشي که به جاده و گردنه مشرف است، تاسيساتي دارد.
طرف ديگر آن دره بسيار عميق و وحشتناک است که راه به جايي ندارد.
قلعه كهنه مشگين شهر
در ارتفاع خاوري دره باغ نوروز مشگين شهر قلعه اي است كه با شيبي تند به رودخانه خياوچاي منتهي مي شود. در مقابل ارتفاع سنگ نبشته پهلوي ساساني قرار گرفته است. اين قلعه محوطه اي بسيار بزرگ است با چهار ديوار خشتي، گلي و آجري كه بر پايه هاي سنگي استوار شده است. اين بنا سه برج دارد و سه ديوار قلعه به شكل مستطيل به اندازه 230× 110 متر مي باشد كه در سه قسمت آن تاسيساتي حجره مانند، طويله و آخورهاي متعدد ساخته شده است.
در دو قسمت انتهايي قلعه كه به دره خياوچاي مشرف است، نشانه هايي از دو برج كهنه با ديوارهاي گلي گلداري كه يادگار زينت هاي گم شده است، وجود دارد. از بالاي ديوار، همه دره تيررس نگهبانان بوده است. با همه پوسيدگي ديوارها و برج و باروها، هنوز ته مانده اي از امنيت يک پناه گاه را مي توان در آن احساس كرد. ارتفاع حصار در داخل بيش از چهار متر و از خارج بيش از هشت متر است.
در اين قلعه چون از ديرباز در تملک ارتش و سربازخانه دولتي بوده، اجازه هيچ گونه كندكاو و حفاري داده نشده است ولي احتمال مي ورد قلعه كهنه در محل همان قلعه باستاني ساساني بنا شده باشد كه در كتيبه خطي دره، از قول نارسه هرمزد به آن اشاره شده است.
آغجه قلعه مشگين شهر
اين قلعه كه از مصالح سنگ، خشت، ملاط گچ و آهک ساخته شده است، ‌در سينه كش كوه سنگي، حوالي چتين دره و قريه قره تپه مشگين شهر قرار دارد. درازاي قلعه از فصل مشترک برج ها با حصار 50 متر و قطر برج ها 5/8 متر است. ارتفاع آن از راه سنگي 5/3 متر و از ديوار خشتي حداكثر دو متر مي باشد. در داخل قلعه و در سطح كوه و محل هايي كه حفاري شده، سفالينه هاي منسوب به هزاره اول قبل از ميلاد پيدا شده است. علاوه بر قلعه هاي ياد شده، مي توان به قلعه هير، در جنوب خاوري اردبيل، قيز قلعه سي گرمي، ديو قلعه سي روستاي كويج مشگين شهر نيز اشاره كرد.
قلعه قهقهه مشگين شهر
اين قلعه با تمام عظمت خاص و منحصر به فرد خود با توجه به جايگاه خاصي كه دارد تا كنون به ثبت آثار ملي نرسيده است. قلعه قهقهه مابين روستاي كنچوبه و مشيران و قريه آغاج چرچلو و در سمت خاور رودخانه دره رود بر فراز كوه بلندي ساخته شده است كه تقريبا در 80 كيلومتري مشگين شهر است و بر فراز قلعه راه بسيار سخت و باريك با سربالايي بسيار تنگ و تيز به درازاي تقريبي سه كيلومتر كشيده شده است. از دره رود تا بالاي قلعه سه كيلومتر است كه يک تفنگچي به آساني مي تواند از آن قلعه دفاع و مانع عبور و مرور نيرو شود. اين قلعه مكان حادثه ساز و پرماجراي اوايل حكومت صفوي است كه همواره نام آن با رعب و وحشت در دهان ها مي شده و در گوش ها مي پيچيده و زندان سياسي در دوره صفويه بوده است.
مصالح ساختماني اين قلعه شبيه قزقلعه سي (قلعه دختر) يا قافلان كوه از سنگ هاي رسوبي آجري و كرمي رنگ كاملا تراشيده با ملات آهک و گچ است. در اين قلعه پنج استخر در بدنه كوه كنده اند كه آب باران در آن ها جمع مي شود. درسمت بالا در قله كوه اتاق هايي با پايه هاي قطور با آجر و سنگ ساخته شده است كه مخصوص فرمانده قلعه (كوتوال) بوده است. زندان قلعه اتاقي است در بدنه‌ي كوه كه سه ديوار آن پرتگاه و از يک طرف به داخل قلعه راه دارد. در سمت شمال باختري برج هشت ضلعي براي ديده باني ساخته شده است.
سلاطين صفوي، دشمنان مقتدر و رجالي را كه مانع مقاصد آن ها مي شدند در زندان قلعه حبس مي كردند. از جمله آن هايي كه به امر شاه طهماسب اول در قلعه زنداني شده اند، سام ميرزا پسر شاه اسماعيل اول صفوي و برادر شاه طهماسب اول به مدت بيست سال و خان احمد گيلاني، اميرخان تركمان، فرمانرواي آذربايجان و اميراني از امراي ترک، عرب، كرد و ارمني بوده اند.
آرامگاهها ، امامزاده ها و زيارتگاهها در شهرستان مشکين شهر
امام زاده سيد سليمان مشگين شهر
بناي امام زاده سيد سليمان در کنار بناي مسجدي است که از بيرون داراي نقشه مدور است. اين آرامگاه در روستاي فخرآباد مشگين شهر واقع شده است. براي جلوگيري از رانش آن تا ارتفاع سه متري به وسيله ديوارهاي پشتيبان در برگرفته شده كه در نتيجه آن نقشه بنا در قسمت پايين به صورت مربع برگرفته شده است.
داخل مقبره به شكل هشت ضلعي نزديک به دايره است و صندوق قبر در وسط آن قرار دارد. اين بنا بر روي ازاره سنگي سياه رنگي بنا شده و تمام آن با آجرهايي به صورت رگ چين بنا شده است. قطر خارجي بنا 5 متر و قطر داخلي آن 90/3 متر مي باشد. از ناحيه خاوري نورگيري در ديواره بنا تعبيه شده است. برنماي بيروني با آجرهاي سياه رنگ اسم جلاله «الله» و در بالا تاريخ 1244 هـ. ق نگاشته شده است.
گنبد اين بنا كه به صورت شبدري تند است با كاشي كاري فيروزه رنگ پوشيده شده كه بر بالاي آن نقش شيري به حالت خوابيده تصوير شده است. در نماي داخلي در هر ضلع تاقچه اي با طاقي جناغي تعبيه شده و در حاشيه زير گنبد كتيبه اي بر روي گچ به تاريخ 1282 هـ. ق نوشته شده كه حاكي از گچ كاري بقعه است. نماي داخلي تماما از گچ پوشيده و بر روي آن نقوش اسليمي نقاشي شده است.
امام زاده سيد جعفربن موسي كاظم انار مشگين شهر
آرامگاه مطهر سيد جعفربن موسي كاظم (ع) در شمال خاوري روستاي انار از توابع بخش مشگين خاوري واقع شده است. در سال هاي پيش از 1300 هجري شمسي اين مكان مقدس عبارت بود از يک قبر مطهر كه بر روي آن اتاقكي گلي بنا كرده بودند تا اين كه يكي از ريش سفيدان متنفذ روستاي انار به نام حاج كامران باغ هاي هم جوار اين بنا را كه متعلق به خودش بوده، بر آن افزوده و اين اتاقک كوچک گلي را به بنايي زيبا كه بر روي آن گنبدي زيبا است، تبديل نمود و چندين سال بعد سقف آن را كه با چوب و تخته ساخته شده بود، بازسازي نموده و بناي كنوني را ايجاد كرد. در بالاي محراب امام زاده تاسيس بناي فعلي را سال 1300 شمسي نوشته اند. در حال حاضر امام زاده سيد جعفر (ع) در وسط يک باغ سرسبز وسيع و زيبايي قرار گرفته است. اين امام زاده مسجدي بزرگ دارد که داراي سه درب است. قبر شريف امام زاده سيد جعفر (ع) در ضلع جنوب خاوري مسجد قرار گرفته كه در بالاي آن بر سقف مسجد گنبدي بزرگ بنا شده است. تا سال 1376 صندوقچه اي چوبي بر روي قبر قرار داشت اما از آن سال به بعد از بابت نذورات امام زاده، ضريح مشبک آلومينيومي تهيه شده و بر روي قبر سيد بزرگوار قرار داده اند و روي خود قبر نيز پارچه اي سبز رنگ پهن كرده اند. در مدخل صحن امام زاده زيارت نامه اي نصب شده است كه هر زيارت كننده طبق آداب زيارت ابتدا اين زيارت نامه را مي خواند آن گاه وارد حرم مي شود.
گورستان انار مشگين شهر
در روستاي انار مشگين شهر و در 24 كيلومتري اين شهر، گورستاني وجود دارد كه سنگ قبرهاي متنوع آن از نظر شكل و جنس و نبشته هاي متعدد جالب توجه است. زيباترين اين سنگ ها يک جفت سنگ قبر افراشته به ارتفاع 62/1 متر است كه داراي نبشته اي است. در زير سنگ نبشته ها محراب بوده و در بالاي لچک آن دو گل هفت پر نقش يافته است. در بالاي نبشته هاي ساقه و بالاي آن كلاهكي با 12 ترک، شبيه كلاه دراويش وجود دارد و شهادتين با كلام علي خليفه الله منقور است. روي سنگ گورهاي موجود در اين گورستان نشانه هايي هم چون ستاره شش پر، تصوير چكش ساده و جز آن ديده مي شود.
مقبره شيخ حيدر مشگين شهر
مقبره شيخ حيدر پدر شاه اسماعيل اول كه بنايي شبيه برج است با شماره 184 به ثبت آثار باستاني ملي رسيده است. اين مقبره در باغ سبز و با صفايي كه قبرستان قديمي مشگين شهر بوده و در مركز شهر قرار دارد، واقع شده است. نماي خارجي اين بنا به صورت برج بلندي به ارتفاع تقريبي 18 متر و به قطر 5/10 متر به صورت استوانه اي است كه در چهار سوي آن نماي درگاه مانندي با تزيينات معقلي تعبيه نموده و ورودي اصلي فوقاني را در جبهه باختري قرار داده اند.
سرداب آن زير برج قرار دارد و داراي يک در ورودي در شمال برج است. در قرن اخير اتاق و راهرويي بزرگ براي بيتوته متولي بنا و زايران ساخته بودند كه با راه پله و راهرو به سرداب متصل مي شد. امروزه كه اين اتاق ها را برچيده اند، در ورودي اصلي نمايان شده و تزيينات آن به خوبي ديده مي شود.
درباره‌ي تاريخ بناي آن نظرات متعدد وجود دارد. عده اي از باستان شناسان و مورخين سال بناي آن را اوايل قرن دهم يعني سال 915 هجري قمري مي دانند، ولي بنالدويلبر معتقد است كه اين بنا از آثار قرن هفتم و هشتم هجري قمري است و در دوره صفويه نسبت به تكميل و تزيينات كاشي كاري آن همت گماشته اند. با توجه به نوع مقرنس كاري كتيبه هاي كوفي نظريه بنالدويلبر صحيح به نظر مي رسد. اين بنا تقريبا مقارن با اواخر حكومت مغول مي باشد و كاشي كاري آن كامل تر از كاشي كاري مقبره اولجاتيو در سلطانيه است و به 709 تا 711 هجري قمري مربوط مي شود. بند برج بنا به احتمال قوي از سوره هاي قرآن به صورت كاشي هاي فيروزه اي در متن آجر تزيين شده است. قبل از اين كه متن آن خوانده شود اين جا را بقعه «الله علي الله» مي گفتند.
يكي از اساتيد خط كوفي بر اساس نظريه خود بدنه بنا را از سوره هاي قرآن دانسته است. داخل مقبره از دو طبقه تحتاني و فوقاني تشكيل شده است و درب ورودي سردابه در شمال برج قرار دارد كه به وسيله يک راه پله بلند به راه باريک منتهي به سردابه راه يافته است. طاق اين قسمت بر روي ستون آجري در وسط و ديواره هاي جانبي قرار دارد.
مدفن شيخ حيدر در منتهي اليه سردابه قرار گرفته است. پلان برج يا اتاق فوقاني به شكل دوازده ضلعي منظمي است كه هر ضلع آن 20/2 متر مي باشد و به علت احداث شيارهاي سراسري در سطح داخلي برج، بنا بلندتر ساخته شده و ارتفاع بيش تري دارد. ديوارهاي جانبي داخل قبلا داراي تزيينات گچ بري بوده كه به مرور زمان از بين رفته است. امروزه در داخل بنا هيچ گونه تزييني وجود ندارد و تا كنون تاريخ و كتيبه اي كه نشان گر صاحب اصلي اين مقبره باشد، به دست نيامده است.
در ورودي و سه پنجره آن با مقرنس كاري گچي و كاشي تزيين شده است و قاب محرابي شكل بر همه جاي بنا ديده شده مي شود. در دو سوي در ورودي، دوگل پر و دو قطعه سنگ رسوبي كرم رنگ به ابعاد 80× 70 سانتي متر كنده كاري شده كه به دوره پيش از صفويه منسوب است. سطح داخلي بنا نيز بسيار زيبا است. مقطع بنا در سطح داخلي 12 ضلعي منتظم و هر ضلع آن 2/2 متر است. قسمت بالا با باريكه هاي گوشه و كمي بالاتر با طاقچه هاي نيمه مدور كه بالاي آن ها مقرنس كاري آجري است، بلندتر جلوه مي كند. قاب و نماي محراب مانند سردر و پنجره هاي مسدود و به رنگ هاي سياه، آبي سير و سفيد در قرنيس، كاشي لعاب، شكاف روكار آجري با كاشي هاي مربع آبي روشن كه طرح سراسري و اسامي مقدسي تشكيل مي دهند و هم چنين سفال بدون لعاب قرمز در كتيبه هاي خراب شده در دور سردر، مجموعه زيبايي هاي معماري آن را تشكيل مي دهد. عمارتها و محوطه هاي باستاني در شهرستان مشکين شهر سنگ نبشته پهلوي(شاپور دوم ساساني) مشگين شهر اين اثر متعلق به دوران سوم در 300 متري خاور ميدان اصلي مشگين شهر واقع است. اين سنگ داراي درازا و پهناي تقريبي 5/5 متر و ارتفاقي در همين حدود است و در کنار رودخانه اي فرعي که از کنار باغ نوروز گدشته و به خياو چاي مي ريزد، واقع شده است. کتيبه در 21 سطر کنده شده است و دو علامت خانوادگي در کنار آن نقر شده که داراي اهميت هستند. نکته اي که در مورد اين کتيبه شايان ذکر است اين که قبل از کشف آن، هيچ کتيبه ساساني در آذربايجان پيدا نشده بود.

مورخان در مورد وجه تسميه ملاير اقوال مختلفي ذكر كرده اند از جمله : همزمان با ورود اسلام به ابران و حمله اعراب >سپاهيان عرب كه دراين منطقه كه بدنبال آب بوده و

آن را نيافته بودند گزارش داده بودند كه ((ماءلايري )) ( به معني اينكه : آب ديده نمي شود) و بعدا" اين عبارت در اثر تكرار به ملاير تبديل شده است روايت ديگري حاكي از آن است كه : در زمان ماد ها در اين منطقه با روشن كردن آتش به روي تپه ها و كوهها اخبار را به ساير مناطق ميرسانده اند و از اين رو اين منطقه را ( مل اگر) به معني تپه آتش ناميده اند .
بناي فعلي اين شهر با حكمت فتحعلي شاه قاجار در سال 1188 شمسي مقارن مي داند كه به دست نوه اش حاج سيف الدوله ( حاكم وقت ملاير و تويسركان ) آباد گرديد. از جمله مي توان به احداث چند قصر ‘ باغ ‘ مسجد و حمام اشاره نمود و به همين دليل تا قبل از انقراض قاجاريه آن را (( دولت آباد )) مي ناميدند

۱۳۸٥/۱٢/٩ - حامی | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows